دولت احمدي نژاد چگونه كشور را مديريت مي كند؟

 دولت احمدي نژاد چگونه كشور را مديريت مي كند؟

سعيد پيوندي - جامعه شناس

راديو فردا : شايد براي درك دقيق تر آن چه كه در ايران و در سطح حكومت مي گذرد كمتر چيزي اين روزها بهتر از خواندن متن مذاكرات مجلس در جريان استيضاح بهبهاني وزير راه باشد. اين «نمايش ۲ ساعته» سياسي، آيينه تمام نماي شيوه كار و فرهنگ «مديريتي» دولت كنوني، هرج و مرج، آشفتگي و ناكارايي نظام دولتي و بن بست روابط ميان اركان هاي حكومتي است. نمايش ۲ ساعته استيضاح، همچنين كمك مي كند تا حرف ها و ادعاهاي عجيب و غريب محمود احمدي نژاد درباره «پيشرفت ها» و «جهش» عظيم ايران و شاخص هاي دولتي نيز بهتر درك شود.

شش نماينده اي كه به عنوان موافق استيضاح وزير راه سخن گفتند هر يك ابعادي از مديريت «امام زماني» دولت را با ارائه آمار و ارقام و مدارك روشن در برابر افكار عمومي مطرح كردند.

ناتواني و هرج و مرج مديريتي

آشفتگي و ناكارايي آشكار مديريتي اولين انتقاد مجلس به وزير راه بود. به گفته نمايندگان، بهبهاني به خاطر ضعف مديريتي نوعي هرج و مرج در اين وازرتخانه به وجود آورده كه هيچ گاه در گذشته سابقه نداشته است. عمر متوسط يك مدير در زير مجموعه هاي اين وزارت خانه از ۶ ماه تجاوز نمي كند و در زماني كمتر از ۳ سال، بارها مديران اصلي و ميانه تعويض شده اند. براي مثال شركت ساخت و توسعه زيربناهاي حمل و نقل كشور كه بخش بزرگي از بودجه وزارت را به خود اختصاص مي دهد در ۳۰ ماه گذشته ۵ بار تغيير مديريت داشته است.

نكته ديگر انتخاب افراد بي تجربه و غير متخصص براي مشاغلي است كه نياز به توانايي و تجربه فني و مديريتي بسيار بالايي دارند. جمشيد انصاري در جلسه استيضاح گفت: «تا كي بايد مسئوليت همه سوانح هوايي را به گردن خلبانان انداخت؟ آيا همين عارضه به دليل تربيت نشدن خلبانان مجرب نيست؟ وقتي كسي با تخصص در رشته پزشكي عمومي در راس دانشكده صنعت هوايي قرار مي گيرد و بعد هم فردي با مدرك تحصيلي معارف اسلامي جايگزين او مي شود، انتظاري جز اين هم نمي توان داشت. (خبرگزاري مهر، ۱۲ بهمن ۱۳۸۹)

احمد توكلي هم از فردي با ليسانس حسابداري نام برد كه كار خود را پس از انتقال از ارتش از مسئول حراست فيزيكي شركت فرودگاه‌ها شروع كرده و جانشين مديري با ۲۵ سال سابقه تخصصي سازمان هواپيمايي و شركت فرودگاه‌ها شده است. نماينده تهران همچنين گفت در هيئت مديره شركت مادر تخصصي فرودگاه‌هاي كشور هم از افراد كم تجربه و با گرايش‌هاي تحصيلي غيرمرتبط با حوزه هوانوردي استفاده شده است و حتي يك مهندس نيز در اين هيئت مديره ديده نمي‌شود. (الف، ۱۲ بهمن ۱۳۸۹)

نماينده ديگري درباره نوع برخورد با كارشناسان گفت وزير راه تمامي مخالفان راه آهن مغناطيسي را از اين وزارتخانه اخراج كرد.

مديريت مالي وزارت راه يكي ديگر از محورهاي انتقادي نمايندگان بود. نمايندگان فهرست بلند بالايي از بدهكاري هاي وزارت راه به بخش خصوصي ارائه كردند. انصاري از ۱۴۰۰ هزار ميليارد تومان بدهكاري وزارت راه به حوزه هاي مطالعاتي خبر داد كه پيشاپيش اعتبارات سال بعد اين وزارتخانه را نيز «پيش خور» كرده است. از نظر وي اين نشان مي دهد كه وزارت راه هيچ برنامه ريزي و اولويت گذارياي براي انجام پروژه هاي خود ندارد. (خبر آن لاين، ۱۲ بهمن ۱۳۸۹)

طرح هاي عريض و طويل بدون بودجه

كلنگ زدن طرح هاي بزرگ و بدون پشتوانه مالي و اجرايي نكته اي بود كه در سخنان چند نماينده مطرح شد. بر اساس گفته آن ها، ساختن آن چه كه وزير وعده اش را در بخش جاده و راه آهن براي دوره ۴ ساله داده است از ۱۳ تا ۱۹ سال طول مي كشد.

نمايندگان از جمله از ۱۳ فقره قراداد براي ۸ هزار كيلومتر راه در كشور سخن گفتند كه از حد حرف و وعده فراتر نرفته است. اين در حالي است كه پروژه هاي در دست اجراي راهسازي نيز ناتمام مانده و سرعت لازم را ندارند. براي مثال با وجود آن كه توانايي ساخت راه آهن ايران در سال به طور متوسط از ۴۰۰ كيلومتر فراتر نمي رود، وزير هنگام راي اعتماد از ساختن ۶۸۰۰ كيلومتر در طول ۴ سال صحبت به ميان آورده بود.

مشكل در اين ميان از امكانات فني و نيروي انساني و مديريتي فراتر مي رود، حتي معلوم نيست پول اين طرح هاي خيالي از كجا بايد تامين شود. توكلي نماينده تهران در همين رابطه از وزير پرسيد بايد ۴۸۰۰ كيلومتر راه احداث شده باشد، اين كجاست؟ نمونه ديگري كه نمايندگان به آن اشاره كردند، وعده هاي وزير درباره راه تهران شمال بود كه همچنان در ركود به سر مي برد.

توكلي نماينده تهران آمار دقيقي از وعده هاي بي پشتوانه دولت و يا كلنگ زدن هايي سخن گفت كه زيرفشارهاي احمدي نژاد صورت مي گيرد. وي از جمله به كلنگ زدن طرح معروف ۱۱۰۰ كيلومتري «حرم تا حرم» و خط آهن سريع تهران مشهد اشاره كرد كه در هيچ جاي بودجه ۸۹ نيامده و هيچ يك از مراحل عملياتي خود را پشت سر نگذاشته در حالي كه بايد تا پايان سال ۹۱ به بهره برداري برسد.

راه «حرم تا حرم» كه اجراي آن بدون مناقصه و مقدمات فني به سپاه واگذار شده، نياز به ۱۷۰۰ تا ۲۲۰۰ ميليارد تومان بودجه در سال دارد كه اين خود نيمي از اعتبارات عمراني حمل و نقل وزارت در سال ۱۳۸۹ را در بر مي گيرد. وي همچنين از طرح برقي كردن راه آهن تهران-مشهد سخن گفت كه با شتاب كنوني برخلاف گفته وزير نه ۴ سال، كه ۱۱ سال طول خواهد كشيد.

نماينده اروميه با اشاره به ده ها طرح بزرگ ناتمام گفت كه با گذشت ۲۵ سال از آغاز ساخت قطار اروميه ـ تهران اين پروژه هنوز تمام نشده است. (مهر، ۱۲ بهمن ۱۳۸۹)

به گفته انصاري نماينده زنجان دولت در حالي از طرح هاي جديد صحبت مي كند كه ميزان مطالبات پيمانكاران از سيستم راه و ترابري به ۷ هزار ميليارد تومان رسيده است. وي همچنين به بخش‌هاي ديگري از وعده‌هاي بهبهاني وزير راه و ترابري كه تا كنون محقق نشده اشاره كرد و گفت: «متاسفانه وزير راه بارها از آماده بودن راه آهن تهران به سنندج با سرمايه‌اي ۱۶ ميليون يورويي و راه آهن مراغه به اروميه با سرمايه ۱۶ ميليون يورو و ميانه به تبريز خبر دادند ولي هيچ كدام از اين پروژه‌ها عملي نشده است. (مهر، ۱۲ بهمن ۱۳۸۹)

راه آهن سريع اصفهان، قم، تهران و مشهد به عنوان يكي از وعده‌هاي وزير است كه بدون پشتوانه، بررسي فني و بصورت تبليغاتي طرح شده است. به گفته توكلي براي ساخت اين راه آهن كه طول آن ۱۴۰۰ كيلومتر است به گفته شخص وزير ۱۳ ميليارد يورو سرمايه گذاري لازم است و اگر قرار باشد اين حجم سرمايه از محل منابع دولتي تامين شود بيش از ۱۰ سال زمان لازم دارد زيرا منابع دولتي كاملا محدود است و چنين امكاني وجود ندارد.

افتتاح طرح هاي ناتمام

افتتاح تبليغاتي طرح هاي ناتمام يكي ديگر از مواردي بود كه در سخنان نمايندگان طرح شد. دستغيب نماينده شيراز از افتتاح زود هنگام راه آهن شيراز- اصفهان در آستانه انتخابات سال گذشته و وضعيت نامناسب آن سخن گفت كه سه روز پس از افتتاح متوقف شد. چرا كه زير سازي لازم صورت نگرفته و ريل ها در مقاطعي به دليل شتاب براي افتتاح زودرس، روي شن هاي نكوبيده قرار داده شده بود.

وي با يادآوري مشكلات فني و ايمني اين مسير از وزيرسوال كرد كه چگونه اين راه آهن افتتاح شده است و چرا ۲۰ ماه پس از اين افتتاح هنوز امكان استفاده از آن وجود ندارد. (خبر آنلاين، ۱۲ بهمن ۱۳۸۹)

موضوع بزرگراه تهران - پرديس هم سرنوشت مشابهي دارد. زاكاني نماينده تهران با نشان دادن تصاويري از پيآمدهاي افتتاح زودهنگام اين آزادراه تهران گفت: «ايشان يك بار قبل از راي اعتماد در سال گذشته اين آزاد راه را افتتاح كردند اما امسال هم قبل از استيضاح آن را دوباره افتتاح كردند.» او با نشان دادن عكس خرابي هاي زودهنگام آن گفت كه با ريختن خاك دستي و بدون آزمايش آن، آسفالت كرده اند.

به گفته اين نماينده زير ساخت هاي نامناسب گوياي ايجاد يك بحران جديد در تهران و نشان دهنده رعايت نشدن حداقل هاي فني در راه سازي در كشور است. اين تخلفات در كمربند چالوس نوشهر نيز رخ داده و ميلياردها تومان به كشور ضربه خورد. زاكاني در پايان گفت كه به جاي تكميل پروژه هاي نيمه تمام، آقاي وزير هر روز كلنگ مي زند! (مهر، ۱۲ بهمن ۱۳۸۹)

فساد و حيف و ميل اموال عمومي

ريخت و پاش ها و سوء استفاده هاي بزرگ مالي جاي خاصي در سخنان نمايندگان داشت. برخي از آنها با استناد به گزارش كميسيون تفريق و يا ديوان محاسبات تلاش كردند از بي انظباطي مالي گسترده در وزارت راه پرده بردارند.

نماينده زنجان از ۲۲۰ تخلف وزارت راه و ترابري سخن گفت كه از جمله آن ها، ارائه مناقصاتي به برخي بستگان وزير در پروژه هاي فرودگاه امام خميني بود. ذاكر از ميلياردها تومان سوء‌استفاده مالي و قرارداد با مديران داخلي وزارت راه انتقاد كرد و گفت: وزير راه هيچ اقدامي را در اين راستا صورت نداد و اصرار بر ابقاي مسئولاني داشت كه اين قراردادها را امضا كردند.

وي گفت: «بهبهاني در ششم خرداد ۸۷ از امضاء قرارداد ايجاد قطار مغناطيسي تهران - مشهد خبر داد، ۱۰ ميليارد تومان هم هزينه مطالعاتي براي اين پروژه پرداخت كرد و در آخر ماجرا نيز گفت: پروژه قطار مغناطيسي عملياتي نيست.»

نماينده شيراز نمونه ديگري از اين حيف و ميل ها را به ميان كشيد و گفت:«در حالي كه نسبت به تمليك ايستگاه راه آهن در شرق شيراز كارهاي مقدماتي انجام شده بود، به يك باره با تغيير مكان ايستگاه راه آهن به غرب شيراز ۱۲۰ ميليارد تومان هزينه مازاد بر اين پروژه تحميل شد كه اين هزينه مشخص نيست از جيب چه كسي پرداخت مي شود؟»

احمد توكلي با بيان اينكه اطلاعات تفصيلي از عملكرد بخش راه سازي در ۲ سال اخير در دست نيست به گزارش عملكرد سه ماهه اول برنامه چهارم توسعه استناد كرد و خبر از شكاف جدي ميان پول هاي خرج شده و ميزان پيشرفت طرح ها داد.

بي ارزش بودن جان انسان ها

نمايندگان نوع برخورد به افكار عمومي و قربانيان حوادث گوناگون حمل ونقل را از سوي دولتي كه خود را در حرف «نوكر» مردم مي داند را نيز به باد انتقاد گرفتند.

آمار تلفات جاده اي ايران به طور متوسط بيش از ۵ برابر شاخص مشابه در اروپاي غربي است (۳۴۰ كشته به ازاي يك ميليون جمعيت در برابر ۶۰ نفر در اروپا) و وزارت راه با وجود وعده هاي مختلف هيج اقدام عملي براي كاهش تلفات انجام نمي دهد.

نماينده شيراز از آمارهاي تلفات در حمل و نقل ريلي نيز خبر داد كه همچنان علت آن ها در دست بررسي است اما با وجود خروج پياپي قطارها از ريل ها كه به ۱۰ مورد رسيده است، هنوز اين علت در كميسيون عالي سوانح شناسايي نشده است.

سلمان ذاكر نماينده اروميه به سقوط مكرر هواپيما پرداخت و پرسيد: «چند سانحه ديگر بايد رخ دهد كه وزير راه را استيضاح كنيم. سقوط توپولف كاسپين با ۱۶۹ كشته و ۷ روز بعد سانحه ديگري با ۱۷ كشته و ۵ ماه بعد هواپيماي تابان در مشهد و بعد فوكر در تبريز و نهايتا بويينگ ايران اير با ۷۷ كشته در اروميه كافي نبود؟ ۲۶۹ كشته كم است؟»

وي گفت كه از زمان ورود بهبهاني به وزارت راه از ۱۹۸ فرورند هواپيما به ۲۱۶ فروند رسيدهايم كه نشان دهنده افزايش ۱۸ فروند هواپيماي فرسوده است. حال آنكه ۷۵ تا از اين هواپيماها بايد از رده خارج شود.

صحبت هاي نمايندگان فقط به ناكارايي ها و بي سياستي محدود نمي شد. برخي از اين كه حتي دولت فرهنگ عذر خواهي از مردم را ندارد و با پنهان كردن واقعيت ها در حوادث تلاش مي كند افكار عمومي را فريب دهد، انتقاد كردند. نماينده اروميه در اين باره گفت كه اي كاش وزير راه پس از حادثه دلخراش اروميه براي جلوگيري از بي‌اعتمادي مردم خودش استعفا مي‌داد ولي افسوس از يك عذرخواهي كوچك.

قانون شكني و بي اخلاقي سياسي

در كنار مسائلي كه به عملكرد وزارت راه مربوط مي شد، نوع برخورد دولت با پرسش ها و انتقادات نمايندگان و فشارها و تهديدهاي آشكار و پنهاني كه براي عملي نشدن استيضاح صورت گرفت توسط چندين نماينده به ميان كشيده شد.

از چند روز پيش از استيضاح، دولت با روش هاي مختلف در تلاش منصرف كردن نمايندگان بود و تا صبح سه شنبه نيز معلوم نبود آيا استيضاحي در كار خواهد بود يا خير. اكبريان نماينده كرج در اين باره پرسيد آيا درست است يكي از نمايندگان طرفدار وزير به همراه معاون پارلماني يكي از وزارتخانه‌ها در صندلي‌هاي نمايندگان بگردند و نمايندگان را تهديد كنند كه در صورت منصرف نشدن از استيضاح، حوزه انتخابيه را از امكانات محروم مي‌كنند.

نماينده شيراز هم از تهديد و تطميع پيمانكاران درباره استيضاح وزير راه انتقاد كرد و فاش كرد كه بسياري ازپيمانكاران و مسئولين مرا تهديد و خطاب به مردم منطقه وعده داده اند كه اگر نماينده شما امضايش را پس بگيرد جاده هاي شما را آسفالت مي كنيم.

پرده آخر نمايش دولت هم خود روايت ديگري است از روابط ميان نهادهاي قدرت و ميزان پايبندي آنها به قوانين كشور و هنجارهاي معمولي دنياي سياست. خودداري احمدي نژاد و بهبهاني از آمدن به مجلس براي پاسخگويي به استيضاح دهن كجي آشكاري بود به قانون، مجلس و نمايندگان آن و نشان دهنده بحران بي اعتمادي كنوني در راس حكومت. بحراني كه بازيگران آن براي خود مرزي در قانون شكني، بي اخلاقي و زد و بند قائل نيستند.

وزارت راه، آيينه دولت

آن چه در وزارت راه گذشته و چند و چون استيضاح وزير راه نمايش غمگين و تكان دهنده مديريتي است كه امروز در ايران زمام امور را در دست دارد. انصاري نماينده درباره ميزان توانايي بهبهاني كه به لقب «پدر راه ايران» هم مفتخر شده، مي گويد: «اگر به وزير بگوييم جاده به مريخ بكشيم، قبول مي كندچون اصلابه لوازم كار آشنايي ندارد.»

شايد به همين خاطر است كه نمايندگان منتقد با زبان بي زباني درباره دولتي كه از حمايت همه جانبه آيت الله خامنه اي برخوردار است سخن از فاجعه به ميان آوردند.

اما فاجعه فقط به بي كفايتي، آشفتگي و ناتواني محدود نمي شود. فاجعه ديگر اين است كه دولت نه تنها اين ناتواني ها، بي كفايتي ها، سوء مديريت و درهم ريختگي آشكار را قبول ندارد و حاضر هم نيست حرف منتقدان را بشنود كه تلاش دارد اين واقعيت ها را به گونه ديگر جلوه دهد.

امروز ايران با دولتي سر و كار دارد كه از نظارت و حساب پس دادن و قانون متنفر است و با گفتمان پوپوليستي تلاش مي كند حتي منتقدان درون حكومتي را هم به «سنگ اندازي» در راه «خدمات درخشان» خود متهم كند.

احمدي نژاد درباره وزير راه و «استاد» خود گفته است كه ايشان به اندازه همه تاريخ راه ايران جاده و راه آهن ساخته است. رسانه ها در همين روزها نوشته اند وزير راه با آگاهي به برخي از محدوديت هاي شديد مالي وعده عملياتي شدن پروژه «حرم تا حرم» را ظرف سه سال داد و در پاسخ به محل تامين منابع گفته است: «پروژه به نام امام رضا است و ايشان منابعش را براي ما تامين مي كند.»

آيا همه اين نابساماني ها، ناكارآمدي ها، خيال بافي هاي بي انتها، وعده هاي عوامفريبانه، شكست ها و دروغ ها را مي توان فقط به پاي وزير راه نوشت؟ آيا كارنامه بقيه وزارتخانه ها از وزارت راه بهتر است؟ آيا نمايندگان خواهند توانست به سراغ ساير وزارتخانه ها هم بروند و نشان دهند كه اين سال ها در ايران چه گذشته و اكنون چه مي گذرد و از كساني كه از اين دولت به طور همه جانبه پشتيباني كردند و مجلس را به دادن راي اعتماد به آن مجبور كردند بخواهند به آنها و به مردم پاسخگو باشند؟